Ljubiša Vasiljević

 

FELIX ROMVLIANA-50 GODINA ODGONETANJA

 

Velika sala Narodnog muzeja Kruševac

 

21. X - 30. XI. 2004. godine

 

Kruševački muzej bio je domaćin izložbe posvećene Gamzigradu, carskoj Felix Romuliani, jednom od najznačajnijih arheoloških lokaliteta Evrope. Izložba iz fonda Narodnog muzeja u Zaječaru priređena je povodom obeležavanja pedeset godina od početka arheoloških istraživanja ovog lokaliteta. Autor izložbe je Maja Živić, kustos zaječarskog Muzeja.

Poluvekovna istraživanja potvrdila su pretpostavku putopisaca, koji su još u XIX veku zabeležili da se na ovom mestu nalazi jedan od najveličanstvenijih spomenika Rimskog carstva. Početkom prošlog stoleća dolazi do zamiranja početnog romantičarskog ushićenja pred gamzigradskim razvalinama. Umesto velelepnog spomenika prohujalih vremena, Gamzigrad je proglašavan samo za veliki vojni logor ili, u najboljem slučaju, sedište upravnika zlatonosnih rudnika.

Arheološka istraživanja pokazala su, što se ne dešava tako često, da i romantičarska uverenja mogu odneti prevagu nadkrutimnaučnim  teorijama. Ispod ašova arheologa pojavila se palata rimskog imperatora Galerija, zeta i usinovljenika cara Dioklecijana.

Remek delo rimske dvorske arhitekture podignuto je na mestu nastanjenom još u praistoriji, a gde se u III veku nalazilo rimsko poljoprivredno imanje. Plan izgradnje carske palate uslovila je konfiguracija terena, zbog čega su bedemi sagrađeni u obliku nepravilnog trapeza. U okviru bedema otkrivene su dve grupe građevina (jedna u severnom i jedna u južnom delu palate), s tim što se u središtu svake grupe nalazio hram na visokom podijumu. Istočno od palate, na udaljenosti od 1 km, nalaze se grobnice imperatora I njegove majke, Romule. Tumuli u blizini grobnice označavaju mesta spaljivanja voštanih figura pokojnika. Po ovom literaturu, Galarije je, kao poslednji paganski rimski car, uvršten u bogove rimskog panteona. Eksponati sa kojima je kruševačka publika imala priliku da se upozna na izložbi (od kojih je većina prvi put izlagana izvan Zaječara), omogućavali su tek nagoveštaj raskoši i sjaja Romulijane.

Na izložbi je prezentovan o materijal koji je svedočio burnom životu u Romulijani u periodu druge polovine IV, pa sve do XI veka. Ovom prilikom predstavljen je i kompakt disk posvećen Gamzigradu. Pomenuti CD izrađen je kao deo projekta koji ima za cilj promociju ovog arheološkog lokaliteta u kontekstu profilisanja kulturno-turističke ponude, ne samo Srbije, nego i čitavog regiona. Radi potpune prezentacije i zaštite jedinstvenog arheološkog kompleksa u Gamzigradu, neophodno je ispuniti uslove da bi se carska palata FELIX ROMULIANA u najkraćem roku našla na listi svetske kulturne baštine UNESCO-a (značaj lokaliteta još više podvlačI I podatak da će najznačajniji eksponati sa Romulijane, u periodu od marta do septembra 2005. godine, biti predstavljeni u Riminiju u okviru svetske izložbe povećene Konstantinu Velikom i ukidanju tetrarhije).